Báo cáo mới của UNESCO khảo sát hơn 120 quốc gia cho thấy thu nhập của nghệ sĩ đang sụt giảm đáng kể dưới tác động của AI tạo sinh. Vấn đề không chỉ là công nghệ, mà là cách dữ liệu sáng tạo bị khai thác để huấn luyện mô hình — và nhu cầu cấp thiết về chính sách bảo vệ người sáng tạo.

UNESCO giới thiệu ấn bản 2026 của báo cáo Re|Shaping Policies for Creativity — công cụ giám sát việc thực thi Công ước 2005 về đa dạng biểu đạt văn hóa. Đây là hệ quy chiếu quan trọng cho các quốc gia đang xây dựng chính sách công nghiệp văn hóa, trong đó có Việt Nam.

Lần đầu tại Việt Nam xuất hiện một nền tảng số ứng dụng AI và blockchain để bảo vệ quyền tác giả, ghi nhận vòng đời tài sản trí tuệ từ đăng ký đến chuyển nhượng. Công nghệ giải bài toán chứng cứ và đối soát minh bạch, nhưng vẫn còn những khoảng trống pháp lý cần lấp đầy.

Nghiên cứu công bố tháng 10/2025 phân tích blockchain như cơ chế bảo vệ bản quyền cho nghệ sĩ số, dựa trên NFT, hợp đồng thông minh và sổ cái bất biến. Công nghệ này mở ra khả năng truy xuất nguồn gốc, chứng minh quyền tác giả và tự động trả tiền bản quyền — nhưng cũng đặt ra loạt giới hạn pháp lý không thể xem nhẹ.

Hợp đồng thông minh trên blockchain được giới nghiên cứu đề xuất như lời giải cho bài toán chi trả tiền bản quyền chậm trễ và thiếu minh bạch. Nhưng công nghệ chỉ giải quyết khâu thực thi, còn việc xác lập quyền và giá trị pháp lý của mã lệnh vẫn là dấu hỏi lớn.