Không ít nghệ sĩ độc lập từng đặt câu hỏi: nghe một bài hát trên Spotify thì nhận được bao nhiêu tiền? Câu trả lời, theo chính nền tảng này giải thích, không đơn giản như một con số cố định nhân với số lượt nghe. Thay vào đó là một hệ thống phân chia doanh thu dựa trên tỷ lệ, khiến số tiền cuối cùng mà mỗi bài hát mang lại có thể khác nhau đáng kể giữa các thị trường và các thời điểm.

Không tồn tại một đơn giá cho mỗi lượt nghe

Nhiều người mặc định rằng cứ có một mức phí nhất định, ví dụ vài phần nghìn đô la, được trả cho mỗi lần một bài hát được nghe. Thực tế được nền tảng mô tả lại khác hẳn. Theo artists.spotify.com, không có một mức phí bản quyền cố định áp dụng chung cho mọi lượt nghe. Số tiền một bài hát mang về phụ thuộc vào tỷ trọng lượt nghe của bài hát đó trong tổng thể, chứ không phải một đơn giá bất biến được ấn định từ trước.

Tỷ lệ lượt nghe là thước đo cốt lõi để phân chia doanh thu

Cách vận hành được tài liệu hướng dẫn trình bày dựa trên nguyên lý chia theo tỷ lệ: doanh thu mà nền tảng thu được trong một thị trường, ở một khoảng thời gian nhất định, được phân bổ cho các bên nắm quyền theo đúng phần trăm lượt nghe mà các bản ghi của họ chiếm trong tổng số lượt nghe toàn nền tảng ở thị trường đó. Nói cách khác, nếu tổng lượt nghe trên nền tảng ở một quốc gia trong một tháng tăng lên, nhưng lượt nghe của một bài hát cụ thể không đổi, thì tỷ trọng của bài hát ấy trong tổng thể sẽ giảm, kéo theo phần doanh thu được chia cũng giảm tương ứng, dù số lượt nghe tuyệt đối vẫn giữ nguyên.

Nhiều yếu tố khác cùng tác động đến số tiền cuối cùng

Bên cạnh tỷ lệ lượt nghe, tài liệu của Spotify for Artists còn liệt kê thêm các biến số khác cùng chi phối kết quả cuối cùng mà một chủ sở hữu quyền nhận được. Loại gói người nghe sử dụng, tức là tài khoản trả phí hay tài khoản miễn phí có quảng cáo, ảnh hưởng đến tổng doanh thu mà nền tảng thu về từ lượt nghe đó. Thị trường địa lý nơi lượt nghe diễn ra cũng là một yếu tố, bởi mức doanh thu bình quân và cấu trúc chi phí ở mỗi quốc gia không giống nhau. Ngoài ra, các điều khoản trong hợp đồng giữa nền tảng với từng hãng đĩa, nhà phát hành hoặc đơn vị phân phối nhạc số cũng quyết định tỷ lệ phần trăm cụ thể mà mỗi bên được hưởng từ khoản doanh thu đã được phân bổ. Chính vì nhiều biến số cùng cộng dồn tác động, số tiền quy đổi từ một lượt nghe có thể chênh lệch giữa bài hát này với bài hát khác, giữa tháng này với tháng khác, ngay cả khi tổng số lượt nghe không thay đổi.

Điều mô hình này gợi mở cho người sáng tạo và cho công tác quản trị bản quyền số

Việc một nền tảng phát trực tuyến lớn công khai giải thích cơ chế phân chia doanh thu theo tỷ lệ, thay vì giữ kín như một thuật toán đóng, mang ý nghĩa thực tiễn đối với người làm nhạc: hiểu đúng cơ chế giúp tránh những kỳ vọng sai lệch về thu nhập từ lượt nghe, đồng thời hỗ trợ việc đọc và đối chiếu báo cáo doanh thu từ các đơn vị phân phối trung gian. Đối với công tác nghiên cứu và tư vấn chính sách bản quyền trong nước, việc nắm rõ cách các nền tảng số quốc tế vận hành mô hình thanh toán là cơ sở quan trọng để đưa ra khuyến nghị phù hợp cho nghệ sĩ, hãng đĩa và nhà phát hành nhạc số tại Việt Nam khi tham gia vào các nền tảng phát trực tuyến toàn cầu. Trên tinh thần đó, Viện Nghiên cứu Phát triển Sáng tạo và Bản quyền Việt Nam (VCDI) tiếp tục theo dõi và tổng hợp các tài liệu hướng dẫn từ các nền tảng công nghệ lớn, nhằm góp phần nâng cao hiểu biết chung về cơ chế phân chia lợi ích trong công nghiệp âm nhạc số.