Ngày 26/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 341/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan. Văn bản có hiệu lực thi hành từ ngày 15/02/2026, đánh dấu một bước cập nhật quan trọng của hệ thống chế tài hành chính trong lĩnh vực bản quyền tại Việt Nam — lĩnh vực vốn đang chịu sức ép rất lớn từ môi trường số, nơi một tác phẩm có thể bị sao chép, phát tán và khai thác thương mại chỉ sau vài giây.

Một văn bản được giới sáng tạo chờ đợi

Theo vanban.chinhphu.vn, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 26/12/2025, quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan, có hiệu lực từ ngày 15/02/2026.

Với người làm sáng tạo, đây không đơn thuần là một văn bản kỹ thuật pháp lý. Trong thực tiễn bảo hộ bản quyền, biện pháp hành chính là con đường được sử dụng phổ biến nhất tại Việt Nam, bởi nó nhanh, chi phí thấp và không đòi hỏi chủ thể quyền phải theo đuổi một quy trình tố tụng kéo dài. Tác giả sách bị in lậu, nhạc sĩ bị sử dụng tác phẩm không xin phép, nhà làm phim bị phát tán bản chiếu rạp trên website lậu, doanh nghiệp phần mềm bị sao chép mã nguồn — phần lớn các vụ việc đều bắt đầu từ đề nghị xử lý hành chính trước khi cân nhắc khởi kiện dân sự hoặc đề nghị xử lý hình sự.

Do vậy, mỗi lần khung xử phạt hành chính được thay mới đều tác động trực tiếp đến khả năng tự bảo vệ quyền của người sáng tạo và đến "chi phí vi phạm" mà bên xâm phạm phải tính đến.

Vì sao thời điểm này lại quan trọng?

1. Môi trường số làm thay đổi bản chất hành vi xâm phạm

Trước đây, vi phạm bản quyền thường gắn với vật thể: sách in lậu, đĩa sao chép, hàng hóa mang tác phẩm mỹ thuật ứng dụng. Ngày nay, hành vi xâm phạm chủ yếu diễn ra trên nền tảng số: đăng tải trái phép, livestream phim, chia sẻ file, khai thác nội dung trên mạng xã hội, hoặc sử dụng tác phẩm để huấn luyện, tạo sinh nội dung mới. Một khung xử phạt được ban hành mới có ý nghĩa nếu bám sát được thực tiễn này.

2. Nhu cầu đồng bộ với Luật Sở hữu trí tuệ đã sửa đổi

Hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam những năm gần đây liên tục được hoàn thiện để nội luật hóa cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Khi luật gốc thay đổi về phạm vi quyền, về giới hạn và ngoại lệ, về trách nhiệm của trung gian cung cấp dịch vụ, thì các nghị định về chế tài cũng buộc phải được cập nhật tương ứng để tránh khoảng trống hoặc chồng chéo trong áp dụng.

3. Tranh chấp bản quyền sách, xuất bản đang nóng lên

Các vụ việc liên quan đến quyền tác giả trong lĩnh vực xuất bản — từ tranh chấp quyền sở hữu bản thảo, quyền dịch, quyền khai thác phái sinh cho đến sách in lậu và sách điện tử phát tán trái phép — ngày càng nhiều và phức tạp. Một văn bản chế tài rõ ràng, cập nhật là điểm tựa quan trọng để cơ quan quản lý xử lý dứt điểm, đồng thời giúp các bên trong tranh chấp dự liệu được hậu quả pháp lý của hành vi.

Doanh nghiệp và người sáng tạo cần chuẩn bị gì trước 15/02/2026

Khoảng thời gian từ khi ban hành đến khi có hiệu lực là "cửa sổ tuân thủ" mà các tổ chức, cá nhân nên tận dụng. Một số việc nên làm:

• Rà soát toàn bộ nội dung đang sử dụng: hình ảnh, phông chữ, nhạc nền, video, phần mềm, dữ liệu — xác định rõ nguồn gốc và cơ sở pháp lý của việc sử dụng.
• Kiểm tra hồ sơ cấp phép: hợp đồng sử dụng tác phẩm, hợp đồng chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng, biên bản thỏa thuận nhuận bút, giấy tờ chứng minh việc trả tiền bản quyền.
• Củng cố chứng cứ về quyền: lưu giữ bản thảo gốc, file làm việc, dữ liệu thời gian tạo lập; cân nhắc đăng ký quyền tác giả để có chứng cứ ban đầu thuận lợi khi phát sinh tranh chấp.
• Xây dựng quy trình gỡ bỏ và phản hồi khiếu nại đối với nền tảng, website, ứng dụng có nội dung do người dùng đăng tải.
• Đào tạo nội bộ cho bộ phận marketing, truyền thông, sản xuất nội dung — nơi phát sinh phần lớn vi phạm không cố ý.

Với chủ thể quyền, đây cũng là thời điểm nên hệ thống hóa "danh mục tài sản bản quyền" của mình: liệt kê tác phẩm, xác định ai đang nắm quyền tài sản, phạm vi đã cấp phép cho ai và trong bao lâu. Không có danh mục này, việc yêu cầu xử lý vi phạm thường bị kéo dài chỉ vì khâu chứng minh quyền.

Góc nhìn VCDI

Viện Nghiên cứu Phát triển Sáng tạo và Bản quyền Việt Nam (VCDI) cho rằng hiệu quả của một nghị định xử phạt không chỉ nằm ở mức phạt, mà ở khả năng thực thi và tính răn đe thực tế. Ba yếu tố quyết định: năng lực phát hiện hành vi vi phạm trên môi trường số, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý văn hóa – thông tin truyền thông – quản lý thị trường – công an, và mức độ hiểu biết pháp luật của chính người sáng tạo.

Ở khía cạnh thứ ba, VCDI xác định vai trò đồng hành: phổ biến nội dung văn bản mới đến tác giả, nhà xuất bản, hãng phim, đơn vị sản xuất âm nhạc và doanh nghiệp công nghệ; hỗ trợ tư vấn về đăng ký, cấp phép và xử lý xâm phạm; nghiên cứu, phản biện chính sách để kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với thực tiễn công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Kết luận

Nghị định số 341/2025/NĐ-CP là tín hiệu cho thấy Nhà nước tiếp tục coi bản quyền là một trụ cột của nền kinh tế sáng tạo, chứ không chỉ là vấn đề văn hóa. Từ ngày 15/02/2026, ranh giới giữa "sử dụng hợp pháp" và "xâm phạm" sẽ được đo bằng một thước đo mới. Việc chủ động tìm hiểu và tuân thủ ngay từ bây giờ không chỉ giúp tránh rủi ro bị xử phạt, mà còn là cách các doanh nghiệp, tổ chức sáng tạo Việt Nam xây dựng uy tín trong chuỗi giá trị nội dung toàn cầu.